Obowiązujące przepisy dotyczące kierowania osób długotrwale bezrobotnych do CIS są niejednoznaczne i prowadzą do różnych interpretacji. Ekspertyza „Akademii NGO – dobre prawo dla integracji” proponuje, by przy kierowaniu osób długotrwale bezrobotnych do CIS przez Urzędy Pracy zrezygnować z wymogu dodatkowej opinii pracownika socjalnego i ujednolicić w tym zakresie przepisy. 

Zmiany prawne, które ujawniły problem systemowy

CIS-y są jednym z kluczowych narzędzi reintegracji społecznej i zawodowej osób oddalonych od rynku pracy. Ich funkcjonowanie opiera się na współpracy systemu rynku pracy i pomocy społecznej, co wymaga jasnych i spójnych zasad prawnych. Nowa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia wprowadziła możliwość kierowania osób długotrwale bezrobotnych do CIS bezpośrednio przez powiatowe urzędy pracy. Jednocześnie nie dokonano zmian w ustawie o zatrudnieniu socjalnym. Wciąż odwołuje się ona do opinii pracownika socjalnego i aktywnej roli ośrodków pomocy społecznej lub centrów usług społecznych. W praktyce oznacza to funkcjonowanie dwóch odmiennych trybów kierowania, które nie zostały ze sobą jednoznacznie powiązane.

Dwie ustawy i niespójne zasady

Ekspertyza analizuje relację pomiędzy tymi aktami prawnymi i wskazuje, że brak precyzyjnych regulacji prowadzi do rozbieżnych interpretacji. W części instytucji nadal stosowany jest model oparty na współpracy z pomocą społeczną. W innych przypadkach decyzja powiatowego urzędu pracy traktowana jest natomiast jako wystarczająca podstawa skierowania do CIS-u. Oba podejścia funkcjonują równolegle, mimo że opierają się na różnych przesłankach prawnych.

Realne skutki dla organizacji i uczestników

Niejednoznaczne przepisy przekładają się bezpośrednio na codzienną praktykę działania CIS-ów prowadzonych przez organizacje pozarządowe. Ma to znaczenie także dla współpracy tych podmiotów z Powiatowymi Urzędami Pracy (PUP), Ośrodkami Pomocy Społecznej (OPS) i Centrami Usług Społecznych (CUS). Doświadczenia NGO realizujących zadania reintegracyjne w ramach CIS stały się punktem wyjścia do opracowania ekspertyzy. Pokazują one, że brak spójnych zasad kierowania uczestników rodzi niepewność proceduralną i utrudnia bieżące funkcjonowanie placówek. W konsekwencji realizatorzy działań reintegracyjnych działają w warunkach podwyższonego ryzyka, w tym ryzyka kwestionowania przyjętych rozwiązań. Ma to miejsce zwłaszcza w projektach finansowanych ze środków publicznych. Dla osób długotrwale bezrobotnych oznacza to z kolei brak jednolitych zasad dostępu do wsparcia oraz możliwość różnego traktowania w zależności od miejsca zamieszkania.

Niejednolita praktyka jako bariera reintegracji

Obecny stan prawny nie sprzyja stabilności systemu reintegracji społecznej. Niejednolita praktyka instytucji, wynikająca z niespójności przepisów, osłabia współpracę między systemem rynku pracy a pomocą społeczną. Taka sytuacja utrudnia planowanie długofalowych działań aktywizacyjnych. W dłuższej perspektywie może to ograniczać skuteczność CIS-ów jako narzędzia wsparcia osób najbardziej oddalonych od rynku pracy.

Kierunek zmian i postulaty

Ekspertyza wskazuje na konieczność doprecyzowania przepisów ustawy o zatrudnieniu socjalnym w zakresie kierowania do CIS-ów osób długotrwale bezrobotnych przez PUP-y. Proponowane zmiany zmierzają do uproszczenia procedur oraz jednoznacznego określenia ról poszczególnych instytucji. Jednocześnie zachowana zostaje współpraca pomiędzy systemem rynku pracy a pomocą społeczną. Celem jest stworzenie spójnych i przewidywalnych ram prawnych, które będą realnym wsparciem zarówno dla instytucji, jak i dla uczestników reintegracji.

Od diagnozy do zmian systemowych

Wnioski płynące z ekspertyzy stanowią punkt wyjścia do dalszej pracy nad ujednoliceniem praktyki kierowania do CIS w skali kraju. Dokument ma służyć jako narzędzie wspierające dialog pomiędzy instytucjami rynku pracy, pomocą społeczną oraz organizacjami prowadzącymi CIS. Będzie to także materiał odniesienia w procesach konsultacyjnych i legislacyjnych. Jest to szansa na wzmocnienie spójności działań instytucji publicznych i organizacji pozarządowych tak, aby rozwiązania prawne realnie odpowiadały na potrzeby osób długotrwale bezrobotnych oraz warunki, w jakich prowadzona jest reintegracja społeczna i zawodowa.

Przeczytaj pełną ekspertyzę!

O Akademii NGO

Artykuł powstał w ramach projektu: Akademia NGO – dobre prawo dla integracji, realizowanego przez Stowarzyszenie MOST.

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027), obejmuje organizacje z województw: śląskiego, małopolskiego, opolskiego, łódzkiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego.

Więcej informacji: www.akademiango.pl