Czy wolontariusz, który ulegnie wypadkowi podczas działań społecznych, może liczyć na realną i skuteczną ochronę? Ekspertyza przygotowana w ramach projektu „Akademia NGO – dobre prawo dla integracji” pokazuje, że obecne przepisy dotyczące ubezpieczenia NNW i świadczeń powypadkowych są niejednoznaczne, fragmentaryczne i mogą utrudniać uzyskanie wsparcia. Dokument proponuje zmiany, które lepiej zabezpieczą wolontariuszy i organizacje pozarządowe.

Wolontariat potrzebuje realnej ochrony

Wolontariat kojarzy się z zaangażowaniem, pomocą i działaniem na rzecz dobra publicznego. To ważna część życia społecznego, bez której wiele organizacji nie mogłoby realizować swoich zadań. Wolontariusze wspierają wydarzenia, akcje społeczne, działania terenowe, pomoc osobom potrzebującym i liczne inicjatywy lokalne. Za tą aktywnością stoją jednak konkretne ryzyka. Wolontariusz może ulec wypadkowi, doznać urazu, wymagać leczenia albo przez pewien czas nie być zdolny do pracy. Ekspertyza pokazuje, że obecny system prawny nie zawsze odpowiada na takie sytuacje w sposób prosty, przewidywalny i skuteczny.

Czego dotyczy ekspertyza?

Ochrona wolontariuszy w razie wypadku nie wynika z jednego prostego mechanizmu, lecz z kilku różnych regulacji. Część z nich dotyczy ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW). Inne odnoszą się do skutków chorób, urazów i wypadków związanych z wykonywaniem świadczeń wolontariackich. Taki system może być trudny do zrozumienia zarówno dla organizacji, jak i dla samych wolontariuszy.

Obecnie organizacja angażująca wolontariusza ma obowiązek zapewnić mu ubezpieczenie NNW, jeśli wolontariat trwa nie dłużej niż 30 dni. Przy wolontariacie dłuższym niż 30 dni wolontariusz korzysta z ochrony przewidzianej w odrębnych przepisach. W praktyce ten podział budzi jednak wątpliwości i może prowadzić do sytuacji, w której ani wolontariusz, ani organizacja nie mają pewności, jaka ochrona rzeczywiście przysługuje po wypadku.

Problem nie kończy się na polisie NNW

Ekspertyza wskazuje, że obecna ochrona ma charakter fragmentaryczny. System reaguje przede wszystkim w najpoważniejszych przypadkach, takich jak trwały uszczerbek na zdrowiu lub śmierć. Nie obejmuje jednak w wystarczający sposób częstszych sytuacji, takich jak lżejsze lub średnie urazy, czasowa niezdolność do pracy, konieczność leczenia czy rehabilitacji. W praktyce oznacza to, że wolontariusz, który dozna urazu podczas wykonywania działań społecznych, może nie otrzymać realnego wsparcia, jeśli zdarzenie nie spełni rygorystycznych warunków ustawowych. Szczególnie ważną luką jest brak świadczenia odpowiadającego zasiłkowi chorobowemu dla wolontariusza, który po wypadku czasowo nie może pracować.

Formalności, które utrudniają pomoc

Ekspertyza zwraca również uwagę na problem nadmiernego formalizmu. Aby ubiegać się o świadczenia, trzeba wykazać m.in. istnienie porozumienia wolontariackiego, zakres i czas wykonywanych działań oraz bezpośredni związek wypadku z wolontariatem. W przypadku braku pisemnych dokumentów może to być bardzo trudne. Dla wielu NGO, zwłaszcza małych i działających lokalnie, procedury związane z dokumentowaniem wypadku są zbyt skomplikowane. Obowiązek sporządzenia karty wypadku, zebrania dowodów i spełnienia wymogów podobnych do tych stosowanych przy wypadkach pracowniczych może być barierą nie do przejścia. Tymczasem wolontariat często odbywa się w warunkach dynamicznych: podczas wydarzeń, akcji terenowych czy krótkich inicjatyw społecznych.

Trudności dla wielu organizacji

Dokument wskazuje na problemy zgłaszane przez organizacje pozarządowe. NGO chcą działać odpowiedzialnie, ale potrzebują prostych i jednoznacznych zasad, które pozwolą chronić osoby angażujące się społecznie bez nadmiernego obciążania sektora kosztami i biurokracją. Obecnie część kosztów tej ochrony spoczywa na organizacjach, a środki przeznaczone na dodatkowe ubezpieczenia mogą zmniejszać budżet NGO na inne działania statutowe. To ważny głos w dyskusji o tym, jak państwo powinno wspierać wolontariat. Skoro wolontariusze wykonują działania ważne społecznie, system prawny powinien zapewniać im bezpieczeństwo od pierwszego dnia zaangażowania.

Krok w stronę lepszego prawa

Ekspertyza proponuje zmiany, które mają zwiększyć realną ochronę wolontariuszy i ograniczyć niepewność po stronie organizacji. Wśród najważniejszych postulatów znalazło się objęcie wolontariuszy państwową ochroną wypadkową od pierwszego dnia wykonywania świadczeń, wprowadzenie prawa do leczenia następstw wypadku bez konieczności dodatkowego zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego oraz zapewnienie świadczenia pieniężnego w przypadku czasowej niezdolności do pracy.

Propozycje obejmują zmiany w trzech kluczowych obszarach: ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, przepisach dotyczących świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz regulacjach odnoszących się do wypadków i chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. Ekspertyza wskazuje także na stworzenie odrębnych zasad dokumentowania wypadków wolontariuszy, dostosowanych do specyfiki wolontariatu.

Rekomendacje zmian prawnych

Na bazie ekspertyzy powstaną rekomendacje zmian prawnych, które zostaną przekazane odpowiednim instytucjom. Ich celem jest stworzenie bardziej spójnego, sprawiedliwego i dostępnego systemu ochrony wolontariuszy. Lepsze przepisy to korzyść nie tylko dla osób angażujących się społecznie, ale także dla organizacji pozarządowych. Jasne zasady pozwalają działać bezpieczniej, zmniejszają ryzyko prawne i wzmacniają zaufanie do wolontariatu jako ważnej formy aktywności obywatelskiej.

Zapoznaj się z treścią ekspertyzy!

O Akademii NGO

Artykuł powstał w ramach projektu: Akademia NGO – dobre prawo dla integracji, realizowanego przez Stowarzyszenie MOST.

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027), obejmuje organizacje z województw: śląskiego, małopolskiego, opolskiego, łódzkiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego.
Więcej informacji: www.akademiango.pl